Wisła

Pisząc o Starym Mieście w Warszawie nie można pominąć Wisły, największej polskiej rzeki przepływającej przez stolicę , a będącej przy okazji ważnym elementem krajobrazu starówki.

Wisła przepływa przez Warszawę w okolicach 500 kilometra swojej długości

W Warszawie na jej trasie znajduje się aktualnie 8 mostów (stan na 11.2010) , z punktu widzenia starówki najważniejszy jest Most Śląsko Dąbrowski zwany dawniej Mostem Generała Kierbedzia

Dla Starego Miasta jest to miejsce relaksu , miejsce ładnych widoków, szczególnie ładne są te ze skarpy wiślanej. Nad samą Wisłą znajdują się niedawno wyremontowane ścieżki rowerowe, Barka będąca również lokalem rozrywkowym. Na wysokości podzamcza znajduje się przystań tramwaju wodnego.  Na podzamczu regularnie odbywały się imprezy kulturalne, najbardziej znane to Noc Świętojańska oraz Piknik Naukowy Radia Bis. Teraz główną atrakcją będzie budowany kompleks fontann multimedialnych. W latach 80-tych  na Wiśle na wysokości podzamcza odbywały się wyścigi motorowodne gdzie triumfował znany wielu osobom Waldemar Marszałek. Jednak Wisła dla Warszawy też niekiedy pokazywała groźne oblicze przez powodzie. co prawda nie dotknęły one starówki ale widok poziomu który urósł kilkakrotnie,  napawał grozą.

Zdjęcia własne: Wysoka fala Czerwiec 2010, okolice Skarpy Wiślanej

Rynek Starego Miasta

Powstał na przełomie XIII i XIV w. podczas lokacji miasta. Do XVIII wieku był  najważniejszym plac miasta, na którym koncentrowało się życie Warszawy. Odbyło się na nim wiele  wydarzeń historycznych, wystąpień politycznych, manifestów i publicznych egzekucji,  służył również celom handlowym. Zabudowa rynku pierwotnie była głównie drewniana, lecz już w XV wieku przeważała zabudowa murowana utrzymana w stylu gotyckim. Sam rynek był zastawiony kramami i straganami, także w XV wieku stanął na rynku murowany ratusz otoczony kramami. Po północnej stronie stał pręgierz i klatka,  oraz kuna*, w której eksponowano złoczyńców ku uciesze i przestrodze mieszkańców, a od XVI wieku znajdowała się także studnia. Ratusz rozebrano w 1817. W 1855, kiedy w Warszawie zainstalowano wodociągi miejskie pośrodku rynku ulokowano wodotrysk z pomnikiem Syrenki dłuta Konstantego Hegla. W tym samym roku także przy Kolumnie Zygmunta pojawił się wodotrysk. Rynek Starego Miasta jest w formia prostokąta a każda ze stron ma swoją nazwę. Nazwy są oficjalnie zatwierdzone z 1925 roku

Barssa (wschód, dawniej zwana Wschodową albo Prawą)

Kołłątaja (zachód, dawniej zwana Lewą)

Dekerta (północ, dawniej zwana Miejską)

Zakrzewskiego (południe, dawniej zwana Zamkową albo Czwartą).

Podczas powstania warszawskiego okoliczne kamienice zostały zrównane z ziemią. W latach 1949-1953 pieczołowicie je zrekonstruowano. Obecnie rynek jest zamknięty dla ruchu kołowego (z wyjątkiem aut mających specjalne zezwolenia) i stanowi miejsce niedzielnych spacerów i wycieczek, a także okolicznościowych imprez i koncertów. Kamienice przy rynku przeznaczono na placówki muzealne, kulturalne, luksusowe sklepy, stylowe kawiarnie i restauracje

*kuna – narzędzie kary, obręcz lub obręcze żelazne składające się z dwóch zamykanych części, przytwierdzone łańcuchem lub powrozem do pręgierza, portalu ratusza lub kościoła, czasem przy wejściu do dworu, wkładane na szyję lub rękę skazańcom i zamykane na kłódkę.

źródło informacji : Wikipedia grafika: „The Hanging of traitors at Warsaw’s Old Town Market Square” – Jean-Pierre Norblin de La Gourdaine „Market Square Warsaw about 1900” – Photoglob AG, Zürich, Switzerland or Detroit Publishing Company, Detroit, Michigan

Syrenka Warszaawska

Rzeźba na warszawskim Rynku Starego Miasta została wykonana przez Konstantego Hegla.

Pierwotnie (1855-1928) i obecnie (od 2000) stoi na Rynku. W czasie pomiędzy tymi datami była przenoszona w różne miejsca Warszawy. W 2008 roku oryginalna rzeźba wykonana z brązowionego cynku została zabrana z rynku w celu wykonania prac konserwatorskich. Rzeźba była w bardzo złym stanie technicznym na skutek urazów mechanicznych i licznych aktów wandalizmu. 1 maja 2008 o 6 rano na cokół na rynku wróciła oryginalna rzeźba, jednak 12 maja oryginał przeniesiono do Muzeum Historycznego m. st. Warszawy, jego miejsce zastąpiła kopia.Kopia została wykonana w zakładzie odlewniczym Jacka Guzery w Dąbrowie pod Kielcami.

źródło: Wikipedia

Plac Zamkowy

Plac Zamkowy niegdyś był terenem zamku książęcego, znajdował się w obrębie murów dawnej Warszawy. W okolicy kolumny Zygmunta znajdował się niegdyś klasztor Bernardynek, który wzniesiono w XVII wieku, natomiast rozebrano w XIX.

Powodem rozebrania była konieczność zrobienie miejsca dla zjazdu zaprojektowanego przez Feliksa Pancera. Zjazd ten łączył Plac Zamkowy z Mostem Kierbedzia, jednak został zniszczony w Powstaniu Warszawskim i nie został odbudowany. Zastąpiono go tunelem trasy W-Z przebitym pod Placem Zamkowym. Most Kierbedzie obecnie nosi nazwę Mostu Śląsko-Dąbrowskiego. Po wiadukcie „Pancera” pozostała tylko tablica upamiętniająca jego  budowę (aktualnie znajduje się w okolicach starej Kolumny Zygmunta obok Zamku Królewskiego).

Kościoła bernardynek nie przeniesiono nie odbudowano w innymi miejscu. W roku 1818 zespół klasztorny został zlikwidowany, a w 1819 Bernardynki przeniesiono do Przasnysza . Kościół zamknięto, a klasztor został zamieniony na magazyny wojskowe. W listopadzie klasztor przeznaczono na konserwatorium muzyczne, kościół zaś na salę koncertową (Szkoła Główna Muzyki). Rektorem konserwatorium był Józef Elsner  i mieściło się ono tutaj do roku 1831, nauki pobierał tu m.in. Fryderyk Chopin. Jak już wspomniano wcześniej budynek klasztoru oraz wszelkie budynki towarzyszące rozebrano w1844 roku.

Na placu znajduje się kolumna króla Zygmunta III Wazy z 1644, najstarszy i symboliczny dla miasta pomnik We wschodniej pierzei placu stoi bryła zrekonstruowanego po zniszczeniach II wojny światowej Zamku Królewskiego, rezydencji książąt mazowieckich, a następnie królów Polski i wielkich książąt Litwy z XVI-XVIII wieku, zbombardowanej i wysadzonej w powietrze przez hitlerowców w czasie II Wojny Światowej.W roku 1949 plac został połączony schodami ruchomymi z nowo powstałą Trasą W-Z. Przebiegający pod placem Zamkowym tunel Trasy W-Z oraz jej wiadukt (prowadzący do mostu Śląsko-Dąbrowskiego) powstały w miejscu zniszczonego w czasie działań wojennych wiaduktu Pancera, w latach 1844-1864 stanowiącego zjazd z placu nad Wisłę, później pełniącego funkcję łącznika Krakowskiego Przedmieścia z I Mostem na Wiśle i prawobrzeżną częścią miasta. W roku 1907 wiadukt zmodernizowano na potrzeby obsługi tramwajów elektrycznych.

W czasach bardziej nam współczesnych, Plac Zamkowy nie zmienił się już aż tak jak to miało miejsce kilka razy w jego bogatej historii. Poza drobnymi przebudowami raczej lokalnymi, oraz usunięciu tramwajów. Plac Zamkowy jednak cały czas pozostaje ważnym miejscem dla Warszawy, przede wszystkim jako kolebka istnienia miasta i jeden z najważniejszych elementów Starówki. Ale także miały miejsce wydarzenia historyczne i w historii dawnej i tej nam współczesnej w których odegrał istotną rolę. Odbywały się tutaj manifestacje patriotyczne, w okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego. 27 lutego 1861, 8 kwietnia 1861 5 rot piechoty i 2 szwadronów jazdy rosyjskiej (w sumie około 1300 ludzi) dowodzone przez generała Stiepana Aleksandrowicza Chrulewa dokonało tutaj krwawej masakry ludności cywilnej Warszawy, w wyniku czego zginęło ponad 100 osób. W czasach nam współczesnych często rozpędzano za pomocą oddziałów ZOMO manifestacje z okazji święta 3 Maja, czy z okazji naszego wejścia do NATO prezydent Stanów Zjednoczonych wygłosił tam przemówienie. Wiele imprez kulturalnych ważnych dla Warszawy również ma miejsce na Placu Zamkowym

źródło danych : Wikipedia

Pomik Małego powstańca

Pomnik Małego Powstańca – pomnik na ulicy Podwale  , przy Murach Obronnych. Upamiętnia on najmłodszych uczestników powstania warszawskiego w 1944  roku. Został zaprojektowany przez Jerzego Jarnuszkiewicza.

W miejscu które jest poświęcone warszawskiej starówce nie można pominąć takiego wydarzenia jakim było Powstanie Warszawskie. Przybliżając Państwu Pomnik Małego Powstańca należałoby kilka słów o samym powstaniu wspomnieć (obszerniejsza relacja z powstania Warszawskiego i tego jak odbiło się ono na warszawskiej Starówce pojawi się w serwisie wkrótce ). Było to wydarzenie zbrojne przeciwko niemieckiemu okupantowi, był to swego rodzaju zryw narodowy, który rozpoczął się 1.08.1944 roku. Powstanie zorganizowane było przez  Armię Krajową w ramach akcji „Burza”.   Zakończyło się ono niestety klęską po niespełna trzech miesiącach 3.10.1944 roku.

Podczas walk zburzonych zostało około 25% miasta a po ich zakończeniu, w wyniku celowego niszczenia burzono dalszą część Warszawy  czyli dalsze 35%. Wobec zniszczenia około 10% zabudowy podczas obrony we wrześniu 1939 roku  roku i 15% w wyniku powstania w getcie warszawskim, pod koniec wojny około 85% miasta leżało w gruzach. Zniszczony został wielowiekowy dorobek kulturalny i materialny.

Dlaczego tutaj o powstaniu wspominamy? Ponieważ pomnik ten jak już wspomniano jest dedykowany najmłodszym powstańcom, dlatego że o naszą wolność i niepodległość walczyły i ginęły za nią dzieci. Jednak mało które były uzbrojone jak chłopczyk na pomniku… Małe dzieci, które powinny być wtulone w ramiona matek czy ojców, musiały poczuć smak wojny. Przechodząc obok tego pomnika zatrzymaj chwilę, pomyśl o  nich…

źródło danych: wikipedia

zdjęcia : własne

Barbakan

Na początek należałoby się przyjrzeć cóż to słowo oznacza, ponieważ nie jest to nazwa własna jak wiele osób sądzi. Wiele miast ma swój barbakan. Barbakan w Warszawie, barbakan w Krakowie, Barbakan w Gdańsku, czy Barbakan na Jasnej Górze w Częstochowie.
Barbakan jako taki jest częścią średniowiecznego budownictwa obronnego, zazwyczaj jest budowany w formie okrągłej, wysunięty przed mury obronne i jest połączony z bramą miejską. Pomysł budowy barbakanów narodził się w średniowieczu i przetrwał do XVIII wieku

W Warszawie na starym Mieście Barbakan został wzniesiony w 1548 roku jako projekt Jana Baptysty Wenecjanina. Tworzył tak zwaną Bramę Zakroczymską wraz z Bramą Łazienną i Basztą  Prochową.

Już w chwili jego wybudowania barbakan był anachroniczny i nie spełniał ważniejszych funkcji obronnych, głównie wskutek rozwoju artylerii. Tylko raz w swej historii uczestniczył w obronie Warszawy – podczas potopu szwedzkiego, kiedy to wojska króla Jana Kazimierza odbijały go 30 czerwca 1656 z rąk szwedzkich.

W XVIII w. barbakan częściowo rozebrano, a w XIXw. jego pozostałości włączono w obręb nowo wybudowanych w jego miejscu kamienic. W latach 1937-1938 pod kierownictwem  zrekonstruowano fragment murów oraz zachodnią część mostu Barbakanu

Podczas oblężenia Warszawy w 1939 roku, oraz podczas powstania warszawskiego  cała zabudowa Starego Miasta  została zniszczona Po wojnie postanowiło nie odbudowywać kamienic okalających dawne mury miejskie z powodu braku środków . W zamian postanowiono odsłonić ich pozostałości i odbudować barbakan. Rekonstrukcji dokonano w latach 1952-1954 na podstawie rycin z XVIII wieku. Przy odbudowie posłużono się m.in. cegłą gotycką pozostałą z rozebranych kamienic w Nysie i we Wrocławiu.

źródła tekstu
Wikipedia

Baszta Prochowa

Baszta Prochowa powstała wraz z Barbakanem pod koniec XVI w. Z Barbakanem i Bramą Łazienną tworzyła Bramę Zakroczymską. Jak nietrudno domyśleć się po nazwie służyła do przechowywania prochu i innych materiałów strzelniczych. Baszta istniała do XIX wieku, i jej historia jest praktycznie taka sama jak barbakanu, gdyż jest w jakiś sposób jego integralną częścią. Została zniszczona podobnie jak i cały barbakan w okresie działań wojennych. W 1954 mury, a wraz z nimi basztę, odbudowano, jednak o ile w XVIII w. mury sięgały ponad zadaszenie baszty, tak teraz sięgają jedynie do połowy Po w baszcie mieściły się różne galerie i sklepy a od czasu kiedy baszta zaczęła niszczeć została zamknięta. Basztę wyremontowano w 2007.

Pałac Krasińskich

Pałac wzniesiono w stylu barokowym w latach 1677-1695 dla wojewody płockiego Jana Dobrogosta Krasińskiego, a autorem jego był architekt Tylman z Gameren.

W 1765  r. pałac został odkupiony przez Komisję Skarbową i stał się siedzibą urzędów Rzeczypospolitej. W 1783   r. – po pożarze, który strawił dużą część wnętrza – został przebudowany wg projektu Dominika Merliniego .

W Królestwie Polskim odbywały się tutaj w latach 1827-1828 posiedzenia sądu sejmowego  . W okresie międzywojennym był siedzibą Sądu Najwyższego . W 1944 podczas powstanie, został spalony.

Po wojnie odbudowany, mieści to, co zostało (niecałe 5%) z liczącej 40 tysięcy rękopisów Biblioteki Załuskich  i Rapperswilskiej  , a także inne zebrane później stare druki i zbiory graficzne. Na uwagę zasługują zwłaszcza bezcenne iluminowane polskie i zagraniczne manuskrypty średniowieczne . Znajduje się tam również zbiór tematyczny poświęcony okresowi Wielkiej Emigracji (1831-1883)  i pamiątki piśmiennicze po Cyprianie Kamilu Norwidzie  .

źródło: Wikipedia

Kolumna Zygmunta

Kolumna Zygmunta pochodzi z 1644  i jest najstarszym świeckim pomnikiem w Warszawie. Została wystawiona z fundacji jego syna Władysława IV Wazy, który chciał w ten sposób uczcić pamięć swojego ojca. Monumentalny pomnik króla stał poza murami miasta aż do 1818. Koncepcję kolumny opracowali Augustyn Licci i Constantino Tencalla . Brązowy posąg króla pierwotnie złocony wykonał bolończyk Clemente Molli,  a odlew z brązu wykonał królewski ludwisarz Daniel Tym.

Kolumna Zygmunta przechodziła kilka renowacji. Pierwszą w 1743 przeprowadzał Franciszek Dąbrowski. Następną w 1819  wykonali Jakub Kubicki   i Józef Boretti . W 1827 otaczające kolumnę ogrodzenie z żelaznych krat zmieniono na kamienne słupy połączone żelaznymi łańcuchami. W 1854 Henryk Marconi  zaprojektował nowe otoczenie pomnika. Jego podstawa została otoczona żeliwną balustradą i ozdobiona czterema tryskającymi wodą trytonami zaprojektowanymi przez rzeźbiarza Kissa z Berlina, odlanymi z cynku w warszawskiej fabryce Karola Mintera. W latach 1862-1863 przeprowadzane były prace renowacyjne pod kierunkiem Józefa Orłowskiego.

Gruntowną rekonstrukcją w latach 1885-1887   zawiadywał Edward Cichocki. Wówczas zwietrzały trzon kolumny z permskiego zlepieńca  zygmuntowskiego zastąpiono granitowym . W związku z pracami regulacyjnymi przesunięto wtedy pomnik z osi Krakowskiego Przedmieścia ku zachodowi. W latach 1929-1931   podczas prac renowacyjnych przywrócono otoczeniu kolumny pierwotny wygląd usuwając basen, trytony i balustradę.

Kolumna Zygmunta została powalona w nocy z 1 na 2 września 1944, trafiona pociskiem z niemieckiego działa czołgowego.

W 1949  odbudowana (zatuszowano ok. 200 uszkodzeń figury, dorobiono lewą dłoń, szablę i krzyż); z powodu budowy trasy WZ  figurę przesunięto o 6 m w kierunku płn.-wsch. i lekko obrócono. Nowy trzon kolumny został wykonany z granitu strzegomskiego. Uroczysty powrót kolumny nastąpił 22 lipca 1949.

Starsze trzony kolumny są eksponowane w jej pobliżu, opodal Zamku Królewskiego

– ciekawostka: Z szablą króla związany jest przesąd,wedle którego upuszczenie szabli przez króla zwiastowało nieszczęścia i upadek miasta.

źródło i więcej informacji  : wikipedia

zdjęcie 1: wikipedia